Οικουμενικό πατριαρχείο - Ιερός Ναός Γενήσεως Θεοτόκου Μπεντεβή Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης

 

Φιλανθρωπία Ιερού Ναού Γενήσεως Θεοτόκου Μπεντεβή

Ένα από τα σοβαρά θέματα που απασχολούν την Ενορία μας και που με πολύ αγάπη..Περισσότερα

Κοινωνικό φροντιστήριο Ιερού Ναού Γενήσεως Θεοτόκου Μπεντεβή

Το Κοινωνικό Φροντιστήριο της Ενορίας μας λειτουργεί 4 συνεχή χρόνια και..Περισσότερα

Ιστορικό Ιερού Ναού Γενήσεως Θεοτόκου Μπεντεβή

Ήταν μεγάλος ο πόθος των κατοίκων της περιοχής Μπεντεβή Καμάρας και Παλαιού..Περισσότερα

Πρόγραμμα Ιερού Ναού Γενήσεως Θεοτόκου Μπεντεβή

Πρόγραμμα του Ιερού Ναού Γενήσεως Θεοτόκου Μπεντεβή Ηρακλειου..Περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΕΛΩΝΟΥ ΚΑΙ ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ
5 Φεβρουαρίου 2017

Η σημερινή Κυριακή σηματοδοτεί την έναρξη μιας μακράς περιόδου του εορτολογικού κύκλου της Εκκλησίας μας, που είναι γνωστή σε όλους μας ως περίοδος του Τριωδίου. Κορμός αυτής της περιόδου είναι η Μ. Τεσσαρακοστή, καιρός πνευματικών αγώνων και ασκήσεως, δηλαδή νηστείας, προσευχής, εγκράτειας, περισυλλογής, αυτογνωσίας, πυκνής συμμετοχής στη λατρεία και αποταγής του κοσμικού φρονήματος. Της Μ. Τεσσαρακοστής προηγείται ένα προπαρασκευαστικό στάδιο τριών εβδομάδων, που ξεκινά από σήμερα. Σ’ αυτή, λοιπόν τη σημερινή πρώτη Κυριακή η Εκκλησία μας όρισε πολύ σοφά να αναγινώσκεται από το Ευαγγέλιο η πασίγνωστη περικοπή της παραβολής του Τελώνου και του Φαρισαίου, γι’ αυτό και  ονομάζεται «Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου». Με αφορμή αυτή την παραβολή, θα μου επιτρέψετε να σας εκθέσω λίγες  σκέψεις.

Ο Χριστός μάς παρουσιάζει σήμερα δύο διαφορετικούς μεταξύ τους ανθρώπους, δυο ανθρώπους με διαφορετικό ήθος, με διαφορετική νοοτροπία και διαφορετική στάση έναντι Θεού και ανθρώπων. Από τη μια ο θεωρούμενος ως υπόδειγμα ευσέβειας  Φαρισαίος, και από την άλλη ο μισητός και θεωρούμενος από όλους ως αμαρτωλός Τελώνης. Και οι δυο βρίσκονται στο ναό σε ώρα προσευχής, σε χώρο, δηλαδή, και χρόνο, που τα προσχήματα και τα ψεύδη δεν ισχύουν, γιατί στέκονται μπροστά στο Θεό, ο οποίος γνωρίζει τα κρυμμένα βάθη της ανθρώπινης ψυχής. Πρέπει,  λοιπόν, να είναι ειλικρινείς με τον εαυτό τους, να αποκαλύψουν το «είναι» τους και να μη προσπαθήσουν να παρουσιάσουν στο Θεό μια εικόνα αρεστή μόνο στον εαυτό τους και στους άλλους, δηλαδή μια εικόνα πλαστή, ψεύτικη. Έτσι, θα περίμενε κανείς ότι ο θεοφοβούμενος Φαρισαίος θα ήταν ειλικρινής έναντι του Θεού και δεν θα φούσκωνε τις καλές του πράξεις, αποκρύπτοντας όμως το σκοτεινό βάθος του εαυτού του: την αλαζονεία του, τον εγωισμό του, τον ευσεβισμό του, τη σκληροκαρδία του, την αγάπη του για πρωτοκαθεδρία και αυτοπροβολή. Συμβαίνει, όμως, ακριβώς το αντίθετο: εκείνος που με μια μόνο λέξη αποκαλύπτει το «είναι»του, τον αληθινό εαυτό του, εκείνος που ανοίγει με ειλικρίνεια την ψυχή του ενώπιον του Θεού και αυτοαποκαλύπτεται, όσο οδυνηρό κι αν είναι αυτό για τον ίδιο, δεν είναι  ο ευσεβής Φαρισαίος αλλά ο αμαρτωλός Τελώνης. Τι λέει ο Τελώνης για τον εαυτό του; Απλώς ότι είναι αμαρτωλός. Παραδεχόμενος όμως την αμαρτωλότητά του, ο Τελώνης  αυτοταπεινώνεται, εξουθενώνεται και αυτοδιαλύεται, αλλά αυτό ακριβώς είναι που τον δικαιώνει στα μάτια του Θεού. Ο Τελώνης έχει σαφή επίγνωση της αμαρτωλής κατάστασής του, γνωρίζει ποιος είναι επί της ουσίας και αυτό ακριβώς εξομολογείται και καταθέτει ενώπιον του Θεού. Δεν κρύβει τίποτε, δεν προσπαθεί να δικαιολογηθεί, δεν προβάλλει τυχόν καλές του πράξεις, δεν λέει «ναι μεν, αλλά…»για να ζητήσει συγχώρηση. Ο Τελώνης από την επιφάνεια προχωρεί στο βάθος, στην αλήθεια,  και δείχνει όχι αυτό που θέλει να φαίνεται, αλλά αυτό που είναι ο κάθε άνθρωπος: μικρός, αδύναμος, ασταθής, ευεπίφορος προς το λάθος και την αποτυχία, που μπορεί όμως να βρει τον εαυτό του και να γίνει άγιος, αν αναγνωρίσει τα όριά του, αν αναγνωρίσει δηλαδή τη μικρότητα και αμαρτωλότητά του ενώπιον του Θεού.

Έτσι, στην  παραβολή τα πράγματα αντιστρέφονται και ο Θεός δεν δικαιώνει τον ευσεβοφανή και κομπορρήμονα Φαρισαίο, αλλά τον αυτοταπεινούμενο Τελώνη. Αυτό αποτελεί μια πραγματική πρόκληση για την ανθρώπινη λογική: είναι λογικά ορθό και δίκαιο να μη δικαιώνεται ο Φαρισαίος, ένας άνθρωπος που τηρούσε επακριβώς το θείο Νόμο, που έκανε αγαθοεργίες, και να δικαιώνεται ο αμαρτωλός Τελώνης, που είχε κάμει ένα πλήθος αδικιών και το μόνο που αναγνώρισε είναι η αμαρτωλότητά του; Το ερώτημα είναι όντως προκλητικό, διότι γκρεμίζει όλη τη συμβατική ηθική του κόσμου. Η απάντηση μπορεί να δοθεί, αν αναλογιστούμε για λίγο την όλη στάση του Φαρισαίου. Ο Φ. υπενθύμισε στο Θεό όλες τις καλές του πράξεις, λες και ο Θεός δεν τις γνώριζε εκ των προτέρων. Τις υπενθύμισε, όμως, και μάλιστα με έπαρση, θέλοντας κατά κάποιο τρόπο να λάβει ανταπόδοση γι’ αυτές ή για να δικαιολογήσει την πρωτοκαθεδρία και τη δημοσιότητα που απαιτούσε να έχει μεταξύ των συμπατριωτών του Ιουδαίων. Με τον τρόπο αυτό νόμιζε ότι ανάγκαζε τον Θεό τον να τον θεωρήσει δίκαιο και ευσεβή, ώστε ο ίδιος να τα έχει καλά με τη συνείδησή του, αλλά και στους ανθρώπους έδειχνε επιδεικτικά πόσο ευσεβής ήταν, διότι εκείνο που τον ενδιέφερε πάνω από όλα ήταν η εικόνα που θα διαμόρφωναν οι άλλοι γι’ αυτόν, αυτό που φαινόταν και όχι αυτό που ήταν στην πραγματικότητα. Ο Φαρισαίος ενδιαφέρεται να φτιάξει ένα ωραίο προσωπείο και όχι να φανερώσει το αληθινό του πρόσωπο, σε αντίθεση με τον Τελώνη, που με τόλμη αφαιρεί το προσωπείο και αφήνει, χωρίς να ντρέπεται, να φανεί το άσχημο αλλά  αληθινό πρόσωπό του. Ο Φαρισαίος στην πραγματικότητα δεν λατρεύει, δεν αγαπά  και δεν σέβεται το Θεό, αλλά αγαπά, υψώνει και λατρεύει το είδωλο του εαυτού του. Αντίθετα ο Τελώνης ταπεινώνει και εξουθενώνει τον εαυτό του, διότι αναγνωρίζει  πόσο αμαρτωλός και πόσο αχρείος είναι, και αφήνει τον εαυτό του με ταπείνωση αλλά και εμπιστοσύνη στα χέρια Θεό. Ο Φαρισαίος πρόβαλλε τις αρετές του, αλλά ξέχασε το βασικό: την ταπείνωση. Όμως, αρετή δίχως ταπείνωση είναι ανωφελής και επιβλαβής. Αυτός είναι ο λόγος που τελικά αληθινά δίκαιος και ευσεβής δεν ήταν ο Φαρισαίος αλλά ο Τελώνης.

Ας θυμηθούμε εδώ με πόση ένταση ο Χριστός έψεξε τους Φαρισαίους, χαρακτηρίζοντάς τους πολλές φορές με τη λέξη «υποκριτές». Όπως θα γνωρίζετε, στην αρχαία ελληνική γλώσσα «υποκριτής»σήμαινε ηθοποιός. Και οι ηθοποιοί στο αρχαίο ελληνικό θέατρο φορούσαν υποχρεωτικά μάσκα, προσωπείο. Σκέπτομαι ότι ο Χριστός, αποκαλώντας τους Φαρισαίους «υποκριτές», ήταν σαν να τους έλεγε «θεατρίνους» (με την αρνητική έννοια του όρου), δηλαδή ανθρώπους θεομπαίχτες, ανθρώπους που καθημερινά έπαιζαν θέατρο, φορώντας τη μάσκα της ευσέβειας, η οποία έκρυβε το αληθινό τους πρόσωπο, ένα πρόσωπο παραμορφωμένο από την αλαζονεία και τον εωσφορικό εγωισμό. Αυτό το θεατρινισμό των Φαρισαίων κατήγγειλε ο Χριστός, ο οποίος από εμάς τους ανθρώπους δεν ζητεί αρετές, αλλά  την αλήθεια, τη γνησιότητα, την επίγνωση της ανθρώπινης μικρότητάς μας, την αυτογνωσία και την ταπείνωση, αφού χωρίς αυτά καμιά αρετή δεν μας σώζει. Η αυτογνωσία και η ταπείνωση είναι η βάση όλων των αρετών. Κανείς δεν μπορεί να διορθώσει κάτι, αν προηγουμένως δεν διαπιστώσει και δεν παραδεχτεί το πρόβλημα. Η θεραπεία της ασθένειας προϋποθέτει τη διάγνωση και παραδοχή της.  Πρέπει να ταπεινωθούμε και δια της ταπεινώσεως να γκρεμίσουμε και να εγκαταλείψουμε τον παλιό εαυτό μας, για να μπορέσουμε να τον ξαναχτίσουμε. Το Γεροντικό το λέει καθαρά: «Εἰ μὴ τὸ ὅλον κατέστρεψα, οὐκ ἄν ἠδυνήθην ἐμαυτὸν οἰκοδομῆσαι». Δηλαδή: αν δεν μπορούσα να καταστρέψω το παν, δεν θα μπορούσα να οικοδομήσω τον εαυτό μου. Όσο, λοιπόν, σαν τον Φαρισαίο φορούμε το προσωπείο, που δεν μας αφήνει να δούμε το αληθινό μας πρόσωπο, όσο δεν βλέπουμε την αληθινή μας κατάσταση, όσο λόγω του εωσφορικού εγωισμού μας είμαστε δέσμιοι του παλιού εαυτού μας, είναι αδύνατο να λατρέψουμε αληθινά το Θεό, είναι αδύνατο να αγαπήσουμε τους συνανθρώπους μας και να συνάψουμε αληθινές σχέσεις μαζί τους, είναι αδύνατο να αλλάξουμε και να γίνουμε καλύτεροι  ως άνθρωποι και προφανώς αληθινοί χριστιανοί.

Αν θέλαμε τώρα να διερωτηθούμε ποιος από τους δυο είναι συνηθέστερος τύπος ανθρώπου στην εποχή μας, ο Φαρισαίος ή ο Τελώνης, μάλλον θα συμφωνούσαμε ότι η κοινωνία μας αποτελείται από πολλούς-πολλούς Φαρισαίους και πολύ λίγους Τελώνες. Σκεφτείτε τι συμβαίνει στο χώρο της πολιτικής, στο χώρο της καθημερινής κοινωνικής ζωής, ακόμη και στο χώρο της Εκκλησίας. Ο φαρισαϊσμός είναι ένα φαινόμενο ενδημικό στην κοινωνία, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι, από ιδιοτέλεια κινούμενοι και προκειμένου να πετύχουμε τους σκοπούς μας, αποκρύπτουμε τις πραγματικές διαθέσεις και σκέψεις μας, παρουσιάζουμε μια προσποιητή συμπεριφορά, κίβδηλα αισθήματα, είμαστε ναρκισσιστές, αυτοπροβαλλόμαστε και αυτοθαυμαζόμαστε, ενώ και οι άνθρωποι της Εκκλησίας, κληρικοί και λαϊκοί, πολύ συχνά παρουσιαζόμαστε ντυμένοι με τον θρησκευτικό μανδύα της υποκριτικής ευσέβειας.

Το πρόβλημα είναι σημαντικό και θα πρέπει ο καθένας να το αντιμετωπίσει προσωπικά. Η σημερινή Κυριακή μπορεί να μας δώσει το έναυσμα. Διότι, αν οι Πατέρες της Εκκλησίας μας όρισαν τούτη την πρώτη Κυριακή του Τριωδίου να αναγινώσκεται η παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου, το έπραξαν για να μας θυμίζουν ότι η περίοδος του Τριωδίου θα πρέπει να ξεκινήσει με μια πράξη αυτογνωσίας και αυτοελέγχου, με μια πράξη ταπείνωσης και παραδοχής της αμαρτωλότητάς μας, επίγνωσης του γεγονότος ότι ο μικρός και αδύναμος εαυτός μας κάποτε θα μας προδώσει και θα μας οδηγήσει στο σφάλμα και στην αμαρτία, οπότε δεν υπάρχει λόγος να επαιρόμαστε και να κατακρίνουμε τους άλλους, όπως έπραξε ο Φαρισαίος της σημερινής παραβολής.  Έτσι θα αποφύγουμε τον εωσφορικό εγωισμό που οδηγεί στην αυτοπροβολή, στην προσποίηση, στον αυτοθαυμασμό και στην αυτολατρεία, που καταστρέφουν την αληθινή μας εικόνα, φορτώνοντάς μας με διάφορα προσωπεία. Είναι καιρός να βγάλουμε τις μάσκες και να δούμε το μορφασμό της αγωνίας και ίσως την δυσμορφία του αληθινού προσώπου μας. Τότε ας μην τρομάξουμε. Η Εκκλησία μάς δίνει το πρότυπο και τα μέσα, για να αποκαταστήσουμε το αληθινό κάλλος του προσώπου. Πρότυπο είναι ο Χριστός και οι άγιοι και μέσα η άσκηση και η συμμετοχή στη λατρευτική ζωή. Αν το κατανοήσουμε και ζητήσουμε τη βοήθεια του Θεού στον αγώνα μας, το τέλος θα είναι ένας άλλος άνθρωπος, ο καινούργιος «ἐν Χριστῷ»άνθρωπος, για τον οποίο μίλησε ο απόστολος Παύλος. Εύχομαι όλοι μας να εκμεταλλευτούμε την περίοδο αυτή και να πράξουμε όχι σαν τον Φαρισαίο αλλά σαν τον Τελώνη: να ταπεινωθούμε ειλικρινώς ενώπιον του Θεού, ζητώντας τη βοήθεια και το έλεός Του. Αμήν.

Ηράκλειο 31 Ιανουαρίου 2017
Γιάννης Γ. Τσερεβελάκης